Stadsweetje #16: Het miraculeuze Mariabeeldje
Het is december 1444. Geertje Arents uit Nijkerk is op weg naar het St.-Agnietenklooster in Amersfoort om er in te treden. Dan gebeurt er iets wonderbaarlijks….
MARIABEELDJE – Met een simpel Mariabeeldje van klei als presentje bij zich. Maar eenmaal bij de imposante stadsmuren en torens schaamt ze zich ervoor. Daar kan ik toch niet mee aankomen? Ze besluit het beeldje in de bevroren stadsgracht te gooien, daar waar nu de Stier staat. Dan krijgt een Amersfoortse vrouw een visioen: ze moet een Mariabeeldje uit het water halen. Ach, we dromen allemaal wel eens iets geks. En het is winter, dus even niet. Maar na drie keer gaat ze alsnog – ze moet toch water halen. Ze vindt het beeldje en zet het thuis voor de schoorsteen. Met een kaarsje erbij, altijd gezellig zo vlak voor de kerst.
MIRAKEL – Maar er gebeuren wat gekke dingen: zo brandt de kaars zeker drie keer langer dan normaal. De biechtvader besluit het beeldje dan maar in de bescheiden Joostenkapel te zetten, op het huidige Onze Lieve Vrouwekerkhof. Daarna gaat het snel: het ene wonder volgt het andere op. Het verhaal ging als een lopend vuurtje rond, ook zonder de social media van nu. Pelgrims kwamen van heinde en verre naar Amersfoort om tot Maria te bidden, hopend op genezing of juist als dank daarvoor. In een Mirakelboek zijn maar liefst 542 wonderen opgetekend.
Dat legde de stad geen windeieren. Al gauw was er een jaarlijkse processie, een jaarmarkt en een kermis. Herbergen vulden zich met bedevaartgangers die een plek voor de nacht zochten en winkeliers verdienden aan de souvenirhandel die voorzag in pelgrimstekens. Zo werd Amersfoort een van de belangrijkste bedevaartplaatsen boven de grote rivieren.
OLV TOREN – Ook de kerk profiteerde van de gulle gaven van dankbare pelgrims. Er kwam een speciale Broederschap van onze Lieve Vrouw die vanuit het Kapelhuis de stromen pelgrims in goede banen moest leiden. De kapel werd uitgebouwd tot een heuse kerk en er kon ook voorzien worden in een toren die er nog niet was. Kerk en toren kregen natuurlijk beide de naam van Onze Lieve Vrouw.
Zeker 150 jaar ging dit zo door, tot de Opstand tegen de Spanjaarden uitbrak en de ene stad na de andere overging naar Willem van Oranje en de gereformeerde godsdienst. Het goed katholieke Amersfoort had er niet zo’n zin in. Het zou het einde betekenen van de Mariaverering. Er was uiteindelijk een kanonschot nodig van Jan van Nassau om ook Amersfoort over te laten gaan.
En Geertje? Die werd ook zonder Mariabeeldje met open armen ontvangen in het klooster.
Stadsweetje #15: Het paard van Schimmelpenninck en de Leerplichtwet
Eind 19e eeuw kwam er sociale wetgeving om wat te doen aan de lange werktijden en het zware werk van de fabrieksarbeiders. Zelfs jonge kinderen maakten voor een karig loon lange werkdagen. In 1900 moest de Leerplichtwet van minister Borghesius ervoor zorgen dat kinderen van 6 tot 12 jaar verplicht naar school gingen.
LEERPLICHTWET – In de Tweede Kamer zou het erom spannen. Destijds zat ook de conservatieve graaf (en baron) F.D. Schimmelpenninck – een ver familielid van de bekende publicist Sander Schimmelpenninck – in het parlement. Hij was net gestopt als burgemeester van Amersfoort. De graaf was als Antirevolutionair een fervent tegenstander van deze wet.
ONGELUK – Maar vlak voor de stemming kreeg hij een ongeluk. Tijdens een ritje in de omgeving van Birkhoven schrok zijn paard van een blaffend hondje. Daarop sprong het in een sloot en brak Schimmelpenninck een been. Hij kon daardoor niet naar Den Haag. Dat bleek doorslaggevend: de wet haalde het met één stem verschil. Het was nipt. Want de socialistische SDAP-fractie – met daarin het bekende kamerlid Troelstra – stemde tegen: de wet ging hen niet ver genoeg. Het was ook spannend of een liberaal kamerlid dat behoorlijk in de war was, zijn stem vóór de wet wel op de juiste wijze zou uitbrengen. Dat lukte.
RIJMPJE – Na de stemming ging in het hele land een rijmpje rond: Baron Schimmelpenninck en zijn Biek/doen beiden aan politiek/De baron zei: ‘Tegen zonder manco’/De schimmel zei: ‘Wij stemmen blanco’/Zo werd Borghesius’ wet/door paardenpolitiek gered. De voorstanders grapten: ‘Het paard was verstandiger dan de meester’. Tot zijn overlijden in 1924 was Schimmelpenninck onder andere nog Commissaris van de Koningin in Utrecht.
De graaf woonde in een villa met koetshuis en aangrenzend privépark aan de kade tussen de Koppelpoort en het spoor, nu Grote Spui geheten. Rond 1900 werd het koetshuis gesloopt en legde de gemeente een naar hem genoemde weg aan: de Schimmelpenninckstraat. Langs de gracht loopt ook nog een naar hem genoemde kade. De villa werd gesloopt in 1969.
BASISSCHOOL ST. JORIS – Ironisch is dat in het voormalige park een school kwam, de RK basisschool St. Joris. De ligging aan de Beek bij de Koppelpoort was leuk voor de leerlingen: in de winter kwamen velen op de schaats. Na 1992 verrees het huidige schoolgebouw. Hier staat nog steeds een fraaie 180 jaar oude plataan. Ook is nog het houten poortje te zien dat toegang gaf tot het verdwenen privépark dat doorliep tot de Hooglandseweg. Maar de kinderen gaan er inmiddels naar school.
E-mail: gilde@gildeamersfoort.nl
Tel: 033 – 47 222 36
(alleen bereikbaar tijdens de openingstijden van het kantoor)